Het is een grijze ochtend in 2019 wanneer Jenna, twintig jaar oud, voor de tweede keer Overtoun Bridge oversteekt. Ze is uit Glasgow hierheen gereden, aangetrokken door het verhaal dat ze online las, nieuwsgierig maar ook sceptisch. Ze weet wat er gezegd wordt over deze brug. Ze heeft de foto’s gezien, de documentaires bekeken. Maar Jenna gelooft niet vanzelfsprekend in spoken.

Ze loopt de brug op. De stenen zijn nat van de ochtendmist die vanuit het ravijn omhoog kruipt. Het bos onder haar is donker, de bomen zo dicht dat je de rotsen op de bodem nauwelijks kunt zien. Ze wandelt langzaam, haar handen steunen licht op de stenen balustrade en ze geniet van het uitzicht over het Schotse landschap dat zich aan beide kanten uitstrekt.

Halverwege voelt ze het. Plotseling. Alsof iemand de lucht heeft verwijderd. “Het was alsof de lucht dunner werd en mijn maag een sprongetje maakte,” beschrijft ze later, “een beetje zoals wanneer je een trede mist bij het afdalen van een trap.” Ze stopt, kijkt om zich heen. Niemand te zien. Alleen de mist, de bomen, het zachte geluid van het beekje diep beneden.

Ze loopt verder, maar het gevoel blijft. Een aanhoudend, irrationeel besef dat er iets gaat gebeuren. Iets slechts. Aan het einde van de brug staat een vrouw met een hond. De hond staat stil, vier poten stevig op de stenen, en weigert één stap vooruit te zetten. De vrouw trekt, sust, smeekt. Maar de hond kijkt naar een punt op de brug dat Jenna net heeft gepasseerd, en hij beweegt niet.
Later die dag hoort Jenna dat er dat weekend twee honden van de brug zijn gesprongen.

Een brug die voor schoonheid behoorde te staan
Overtoun Bridge is gebouwd in 1895, ontworpen door de gerenommeerde landschapsarchitect Henry Milner in de typisch Schotse baronial stijl. Drie elegante bogen van lichtgekleurd zandsteen overspannen een vijftien meter diep ravijn. Op de bodem stroomt de Overtoun Burn, een smal beekje dat kabbelend over met mos bedekte rotsen zijn weg zoekt door het Schotse landschap.

De brug maakt deel uit van het Overtoun Estate in Dumbarton, dat ten noordwesten van Glasgow ligt. Het staat op een landgoed dat ook Overtoun House omvat, een imposant herenhuis uit 1863 dat in diezelfde baronial stijl is gebouwd. Het landgoed werd gecreëerd door de industrialist James White, die zijn fortuin verdiende in de chemische industrie. Na zijn dood in 1884 nam zijn zoon John White het over en liet de brug bouwen. John White werd later Baron Overtoun, een titel die de familie een plek gaf in de Schotse aristocratie.

Het landgoed is prachtig. De brug is prachtig. Op een heldere dag, wanneer de zon op het zandsteen schijnt en de Burn diep beneden kabbelend stroomt, is het moeilijk om je voor te stellen dat er iets mis kan zijn met zo’n vredige, elegante plek. Wandelaars komen hier voor de natuur, de rust en voor de schoonheid van het Schotse platteland. Ze brengen hun honden mee, laten ze rennen op de weilanden rond het landgoed en genieten van de frisse lucht.
Maar voor de honden eindigt de wandeling hier soms voorgoed.

Het begint in de jaren vijftig
De eerste meldingen dateren uit de jaren vijftig. Onsamenhangend in het begin, gefluisterd tussen lokale bewoners met een mengeling van verwarring en ongeloof. Een hond die plotseling van de brug sprong. Daarna een andere. En nog een. Altijd dezelfde brug. Altijd dezelfde plek op de brug, tussen de laatste twee bogen aan de rechterkant, op de exacte plek waar het ravijn het diepst is.

Lokale bewoners noemden de brug al snel “de brug des doods” of simpelweg “de honden-zelfmoordbrug”. De namen klinken sensationeel, maar de feiten zijn nuchter. Honden sprongen van deze brug. Sommige overleefden met gebroken botten en schaafwonden, puur omdat ze geluk hadden met hun landing in de struiken die de rotsbodem bedekken. Anderen overleefden het niet.
Het meest zorgwekkende detail: sommige honden die de sprong overleefden, keerden terug naar de brug en sprongen opnieuw.

Exacte aantallen zijn moeilijk te verifiëren. De getallen in de media variëren, van driehonderd tot zeshonderd honden die van de brug zijn gesprongen. Wat breder geaccepteerd is, is dat er zeker vijftig honden zijn gestorven als gevolg van de val. De Scottish Society for the Prevention of Cruelty to Animals documenteerde tussen 1994 en 2006 alleen al vijftig gevallen. In 2005 sprongen in de loop van zes maanden minimaal vijf honden van de brug.

Debbie McDonald, dierenarts bij de dichtstbijzijnde praktijk bij de brug, nuanceert dit: in haar twintig jaar praktijkervaring kwamen slechts twee gevallen van de brug bij haar terecht. Maar McDonald is ook één praktijk. De brug trekt wandelaars van ver buiten de regio, en lang niet ieder incident eindigt bij een lokale dierenarts.

Wat onmiskenbaar is, zijn de getuigenverslagen. Want de honden springen niet per ongeluk. Ze bewegen niet struikelend over een gladde steen en vallen er per ongeluk af. Ze rennen. Ze springen. Met intentie, met richting, alsof ze iets volgen dat voor hen de brug af springt en zij niets anders kunnen doen dan er achteraan gaan.

Bonnie, Cassie en de hond zonder naam
In 2004 wandelde Kenneth Meikle met zijn familie en hun Golden Retriever over de brug. De hond, die altijd gehoorzaam en kalm was, schoot plotseling weg en sprong van de brug. Hij overleefde het, maar was getraumatiseerd door de ervaring. Meikle begreep niet wat er was gebeurd. Er was geen reden, geen aanleiding, geen trigger die hij had kunnen zien.

De eigenaar van een hond die Bonnie heette, beschreef het zo: “Iets overweldigde Bonnie zodra we de brug naderden.” Bonnie bevroor, alsof ze iets voelde of rook dat haar menselijke begeleider niet kon waarnemen. En toen, alsof een onzichtbare schakelaar werd omgedraaid, “werd ze bezeten door een vreemde energie, rende en sprong ze rechtstreeks van de balustrade.”

In 2014 was Alice Trevorrow aan het wandelen met haar Springer Spaniel Cassie. Ze had Cassie niet aangelijnd, want Cassie was altijd gehoorzaam. “Ik parkeerde mijn auto bij het landgoed en omdat ze zo gehoorzaam is, deed ik haar riem niet om. Ze liep alvast rond, iets wat ze altijd doet,” vertelde Trevorrow later. “Mijn zoon en ik liepen naar Cassie toe, die naar iets boven de brug stond te staren. Ze zag iets wat haar deed springen. Er is iets sinisters aan de hand. Het was absoluut niet haar normale karakter.”

Al deze verhalen hebben dezelfde elementen. De hond bevriest eerst, gefocust op een punt dat een mens niet kan zien. Dan de plotselinge explosie van beweging, gericht, doelgericht. Dan de sprong over de balustrade, altijd op dezelfde plek op de brug.
Wat ook opvalt: het zijn bijna altijd hetzelfde soort honden. Collies, Labradors, Retrievers, Spaniëls. Honden met een lange neus en een bijzonder sterk reukorgaan. Honden die verder zien met hun neus dan wij mensen ooit zouden kunnen. Dit detail heeft de meest voorkomende wetenschappelijke theorie gevoed.

De geur die doodt
Dierenpsycholoog Dr. David Sands reisde in 2005 met een documentaireploeg naar de brug om zijn eigen onderzoek te doen. Hij stond op het punt van de brug waar de honden springen en keek omlaag naar het ravijn. “Ik, als mens, voel het. Laat staan een hond. Al je zintuigen staan op scherp,” zei hij. “Het geeft een vreemd gevoel.”

Sands elimineerde vervolgens systematisch mogelijke oorzaken. Zicht was een mogelijke factor, maar nog geen verklaring waarom ze sprongen. Vanuit de ooghogte van een hond kun je over de balustrade heen kijken maar zie je alleen met klimop bedekt graniet. Geen diepte of afgrond, niets wat een hond zou waarschuwen voor het gevaar.

Geluid was geen factor. Een theorie dat de nabijgelegen marinebasis bij Faslane, thuisbasis van de Britse kernonderzeeërs, een frequentie produceerde die alleen dieren konden horen, werd ontkracht nadat akoestische experts de brug van begin tot eind hebben gemeten en niets ongewoons vonden.

Wat overbleef, was geur. Onder de brug nesten nertsen, eekhoorns en muizen in de begroeiing die de rotsige bodem van het ravijn bedekt. Nertsen werden in de jaren vijftig in het gebied geïntroduceerd, precies op het moment dat de eerste sprongen begonnen. En nertsen produceren een bijzonder penetrante geur, een geur die voor langneus honden onweerstaanbaar aantrekkelijk is.

Sands voerde een experiment uit waarbij tien honden werden blootgesteld aan de geuren van muis, eekhoorn en nerts. Zeven van de tien schoten rechtstreeks op de geur af, sommige zo dramatisch dat hun eigenaar moeite had ze te stoppen. De geur was bijna magnetisch in zijn aantrekkingskracht voor de honden.

De theorie die hieruit ontstond is aannemelijk. De hond ruikt de nerts diep in het ravijn, maar kan door de structuur van de brug de diepte niet beoordelen. Geobsedeerd door de geur, als zijn instincten hem overspoelen, springt hij over de balustrade, zich volkomen onbewust van de vijftien meter leegte die hem scheidt van de rotsen beneden. Het is geen zelfmoord. Het is een tragische misstap van een dier dat zijn prooi wil achtervolgen.

Maar de theorie roept evenveel vragen op als ze beantwoordt. Nerts leven onder honderden bruggen in Schotland. Waarom springt geen enkele hond van die bruggen? Waarom altijd dezelfde plek op deze specifieke brug? En hoe verklaar je de honden die de val overleven, terugkeren, en het opnieuw proberen?
De eigenaren van Overtoun House, die er zeventien jaar wonen, hebben hun eigen verklaring: “De honden vangen de geur van nerts, boommarters of een ander zoogdier en springen dan op de balustrade en van de brug.” Maar zelfs zij geven toe dat dit de specifieke locatie niet volledig verklaart.

De Witte Dame en de duisternis van 1994
Voor lokale bewoners is de wetenschappelijke verklaring nooit helemaal voldoende geweest. Dat komt mede doordat Overtoun Bridge een geschiedenis heeft die verder gaat dan nertsen en langneus honden. Het is een geschiedenis die dieper gaat en veel donkerder is.

De “Witte Dame van Overtoun” is al generaties lang aanwezig in de lokale folklore. Het verhaal gaat dat Lady Overtoun, de rouwende weduwe van Baron John White die in 1908 stierf, nooit echt het landgoed heeft verlaten. Ze zou de brug bewaken, haar verdriet zo intens en zo permanent dat het de grond zelf heeft doordrenkt. Bezoekers die de brug oversteken, hebben haar figuur gezien bij de balustrade, wit gekleed, starend naar het ravijn beneden. Sommige honden lijken haar te kunnen zien, ruiken en voelen. En ze volgen haar.
Maar het donkerste verhaal van Overtoun Bridge stamt uit 1994, en het gaat niet over honden.

Op een oktoberdag in 1994 wandelde Kevin Moy over de brug met zijn vrouw en hun twee weken oude zoontje Eoghan. Plotseling gooide hij het kind over de balustrade, op exact dezelfde plek waar honden altijd springen, precies tussen de laatste twee bogen van de brug. Zijn vrouw trok hem terug van de rand toen hij er zelf achteraan wilde springen. Het kind overleed de volgende dag in het ziekenhuis.

Kevin werd niet schuldig bevonden aan moord wegens krankzinnigheid en werd opgenomen in het Carstairs psychiatrisch ziekenhuis in South Lanarkshire. In zijn verklaringen zei hij dat hij de locatie had gekozen vanwege haar associatie met donkere geesten en oude druïden.
Lokale bewoners fluisteren dat honden springen vanaf precies de plek. Of dit statistisch is geverifieerd, valt te betwijfelen, maar het verhaal houdt stand, geworteld in de herinnering van een gemeenschap die iets traumatisch heeft meegemaakt op een plek die al beladen was met mysterie.

Oude druïden
De theorie over oude druïden kwam niet uit de lucht vallen. Er is namelijk nog een andere laag onder al deze verhalen, een laag die teruggaat tot ver voor Baron Overtoun, voor de brug, zelfs voor de eerste Schotse kolonisten. De druïden, de Keltische priesters die eeuwenlang de heilige plaatsen van Schotland bewaakten, kenden deze plek al. Zij noemden haar een “thin place”, een dunne plek, oftewel een locatie waar de sluier tussen de wereld van de levenden en de wereld van de geesten zo dun is geworden dat de grens nagenoeg verdwijnt.

Net zoals Halloween traditioneel wordt beschouwd als de ene nacht per jaar waarop die sluier verzwakt, zijn thin places de locaties op aarde waar die sluier permanent dun is, waar geesten en andere entiteiten moeiteloos tussen werelden kunnen bewegen. Schrijver Paul Owens, die vier decennia persoonlijke ervaring heeft met Overtoun en er een boek over schreef, omschrijft het zo: “Er bestaat een algemene consensus onder paranormale onderzoekers dat er op de brug zelf een etherische kracht wordt ervaren. De brug is een doorgang naar een andere wereld, die bovennatuurlijke entiteiten – geesten, feeën, kwade geesten – de gelegenheid biedt om onze wereld binnen te treden.”

Dat Kevin Moy – ziek en verward als hij was – instinctief deze plek koos, wordt door velen niet als toeval gezien. Alsof de thin place hem riep, zoals ze de honden roept, zoals ze misschien iedereen roept die gevoelig genoeg is om te luisteren.

Wat onderzoekers vinden
De Scottish Society for the Prevention of Cruelty to Animals stuurde vertegenwoordigers naar de brug om het mysterie te onderzoeken. Wat er precies gebeurde tijdens dat onderzoek is onderdeel geworden van de folklore van de brug. Een van hen, staand op de balustrade, voelde plotseling de overweldigende aandrang om te springen. Ze werden volkomen verbijsterd door de vreemde kracht en moesten hun onderzoek onmiddellijk afbreken. Hun bevindingen bleven uiteindelijk inconclusief.

Er kwamen nog meer onderzoekers. Akoestische experts vonden niets. Radioactiviteitsmetingen leverden niets op. Geologische studies van de bodem onthulden geen anomalieën. En toch blijven de honden springen. Toch blijft de brug zijn reputatie vasthouden.

Het landgoed heeft maatregelen genomen. Er zijn waarschuwingsborden geplaatst die hondeneigenaren aansporen hun dieren aangelijnd te houden op de brug. De balustrade is verhoogd op de gevaarlijkste plek. En lokale bewoners kennen de gevaren goed genoeg om bezoekers te waarschuwen.
Maar de borden en de verhoogde balustrade veranderen niets aan het fundamentele mysterie, want als het alleen de geur van nerts is, zouden deze maatregelen overbodig zijn. Je hoeft alleen maar de nerts weg te halen, of de brug te sluiten voor honden, maar niemand heeft dat gedaan. Misschien omdat iedereen, diep van binnen, het gevoel heeft dat het niet zou helpen.

De brug vandaag de dag
Vandaag de dag staat de Overtoun Bridge er nog steeds, even elegant en imposant als in 1895. Het landgoed is nu eigendom van de Stichting Overtoun House en dient als christelijk conferentiecentrum. De brug is toegankelijk voor bezoekers, die er dagelijks langskomen. Sommigen voor de wandeling, sommigen voor het uitzicht, en sommigen voor dezelfde reden als Jenna uit Glasgow: om te voelen of het echt is.

Velen van hen voelen iets. Niet altijd iets dramatisch. Niet altijd iets bovennatuurlijks. Maar iets. Een verandering in de lucht. Een plotseling ongemak dat moeilijk te verklaren is. Een gevoel dat de plek meer is dan zijn uiterlijk doet vermoeden.
De honden voelen het ook. Nog steeds. Ondanks de borden, ondanks de verhoogde balustrade, ondanks de waarschuwingen van eigenaren die hun dieren strak aan de riem houden. Honden die de brug naderen vertonen nog steeds dat patroon van plotselinge alertheid, het gefocuste staren en de overgang van rustig huisdier naar iets anders. Iets dat luistert naar een stem die mensen niet kunnen horen.

Of het de geur van nerts is of iets anders, of het de Witte Dame is of gewoon de structuur van een brug en de eigenaardigheid van een hond, doet er misschien niet toe. Wat ertoe doet is dit: ergens in de Schotse heuvels bij Dumbarton staat een stenen brug over een ravijn waar in de diepte een beekje stroomt. Honden zijn hier gestorven. Honden zijn hier teruggekomen. En mensen blijven komen, aangetrokken door een mysterie dat weigert zich te laten oplossen.
Jenna uit Glasgow heeft de brug inmiddels een derde keer bezocht. Ze nam haar hond niet mee.
“Ik geloof niet in spoken,” zei ze. “Maar ik ben ook niet dom.”

Voor Nederland: Heb je zelf gedachten aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand anders? Je kunt 24/7 gratis en anoniem contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie via 113 of via 0800-0113. Kijk op www.113.nl.

Voor België: Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Neem contact op met de Zelfmoordlijn via 1813 of kijk op www.zelfmoord1813.be. De hulplijn is gratis en anoniem.