Er is iets onderweg. Iets dat niet van hier is. Op 1 juli 2025 ontdekte een telescoop in Chili een klein lichtpuntje tussen de sterren. Niets bijzonders, zou je denken. Astronomen vinden altijd wel iets. Maar dit lichtpuntje bleek iets heel anders te zijn, namelijk de derde bevestigde bezoeker uit een ander sterrenstelsel. Een komeet die ergens heel ver weg is ontstaan, miljarden kilometers hier vandaan, en nu dwars door ons zonnestelsel scheurt op weg naar… we weten niet eens waarheen. Ze noemden het 3I/ATLAS. En vanaf dat moment werd het raar.

Wat we denken te weten
Laten we beginnen met de feiten, voor zover we die hebben. 3I/ATLAS bewoog met een adembenemende snelheid van 209.000 kilometer per uur. Eind oktober scheerde het voorbij de zon, op een afstand van ongeveer 203 miljoen kilometer, tussen de banen van de Aarde en Mars in.
Het bijzondere is dat de baan van 3I/ATLAS zo extreem hyperbolisch is dat het vrijwel in een rechte lijn door ons zonnestelsel raast. Dit ding komt hier niet vandaan, en het komt ook niet terug. Het is als het ware gewoon op doorreis.

Het mooie is: we hadden er eigenlijk helemaal geen camera’s op gericht moeten hebben. 3I/ATLAS kwam namelijk uit de richting van de zon, wat betekent dat het overdag langs kwam. Je kunt niet naar de zon kijken met een telescoop zonder je spullen te verbranden, dus normaal gesproken hadden we dit object gewoon gemist.
Maar de komeet werd ontdekt net voordat het te dichtbij kwam om te zien, en daarna, toen het weer veilig was, konden astronomen het alsnog volgen. Een beetje zoals iemand die net op tijd arriveert voor het feestje, precies vroeg genoeg om niet in het donker buiten te hoeven wachten.

En dan het perspectief. NASA-wetenschapper Tom Statler kreeg kippenvel bij de gedachte dat 3I/ATLAS mogelijk uit een sterrenstelsel komt dat ouder is dan het onze. Stel je eens voor: dit object kan gevormd zijn toen ons eigen zonnestelsel nog niet eens bestond. Het kan hebben rondgezworven door de ruimte sinds voor de tijd dat onze planeet werd geboren. Het is alsof je een antieke fles vindt die is aangespoeld op het strand, maar dan een fles die ouder is dan de oceaan zelf. Een blik in het diepe verleden, letterlijk door onze kosmische achtertuin.

De verwarring begint
Het wordt nog interessanter, want zodra 3I/ATLAS dichterbij kwam, begonnen astronomen dingen te zien die ze niet helemaal begrepen.
De komeet verloor naar schatting tien procent van zijn geschatte minimale massa in slechts een paar maanden tijd. Er kwamen “jets” uit – stralen van materiaal – en sommige daarvan wezen naar de zon in plaats van weg ervan. Dat is alsof je een fietslamp ziet die achteruit schijnt terwijl je vooruit rijdt.

Er werden emissies van nikkel gedetecteerd zonder bijbehorend ijzer, wat ongebruikelijk is omdat die twee normaal gesproken altijd samen voorkomen. En die baan – uitgelijnd binnen vijf graden van het ecliptische vlak – was statistisch gezien behoorlijk onwaarschijnlijk voor een willekeurige komeet uit de ruimte.
Genoeg voer dus om mensen aan het denken te zetten.

Het recht om te dromen
Harvard-astrofysicus Avi Loeb, een gerespecteerd wetenschapper en voormalig hoofd van de astronomieafdeling, begon hardop te vragen: wat als dit geen komeet is?
Loeb stelde dat er een kans van 40% zou zijn dat 3I/ATLAS kunstmatig is. Hij schreef er wetenschappelijke papers over, met statistieken en berekeningen en alles erop en eraan.
Het is makkelijk om hier vol ongeloof op te reageren. “Natuurlijk is het een komeet,” zegt het grootste deel van de wetenschappelijke gemeenschap. Verschillende recente observaties ondersteunen de conventionele verklaring dat het een natuurlijk object is. Er zijn hydroxylradicalen gedetecteerd – watermoleculen die uit de komeet komen, precies zoals je van een ijsbal zou verwachten. Maar Loeb vraagt gewoon: waarom sluiten we de mogelijkheid uit voordat we al het bewijs hebben bekeken?

Loeb krijgt veel kritiek. Sommige collega’s vinden dat hij te veel sensatie zoekt, te veel speculatief is. Misschien hebben ze gelijk. Maar Loeb beargumenteert dat wetenschap voortgang is in plaats van arrogantie, en dat we ons moeten realiseren dat de mensheid nu ook technologische objecten de ruimte in stuurt.

In januari 2025 identificeerden astronomen zelfs per ongeluk de Tesla Roadster die SpaceX in 2018 lanceerde als een nieuw gevonden asteroïde. Als we onze eigen auto’s al door elkaar halen met rotsen, hoe kunnen we dan zo zeker zijn van wat er van buiten ons zonnestelsel komt?
Is het niet heerlijk dat we het niet helemaal weten? In een wereld waarin we denken dat Google alle antwoorden heeft, waarin AI onze vragen beantwoordt voordat we ze stellen, is er iets schitterends aan iets dat gewoon voorbij komt, en ons achterlaat met vraagtekens.

We leven in een tijd waarin we alles willen uitleggen, alles willen begrijpen, alles in hokjes willen stoppen. Maar hier hebben we iets dat letterlijk van buiten ons systeem komt, uit de richting van het sterrenbeeld Boogschutter, bij het centrum van de Melkweg, en we kunnen het niet helemaal plaatsen.
Ja, het gedraagt zich grotendeels als een komeet. Ja, de meeste wetenschappers zijn ervan overtuigd dat het gewoon een bijzondere ijsbal is uit een ander sterrenstelsel. En ja, waarschijnlijk hebben ze gelijk.
Maar “waarschijnlijk” is geen “zeker”. En in dat kleine woordje “waarschijnlijk” is ruimte genoeg voor verwondering.

De oefening
Over verwondering gesproken: er is nog meer wat de alternatieve theorieën aanwakkert. De VN en het International Asteroid Warning Network hebben 3I/ATLAS gebruikt als onderdeel van een officiële planetaire verdedigingsoefening, de achtste sinds 2017. Ze testen hoe goed we zijn in het opsporen, volgen en analyseren van objecten die dichtbij de Aarde kunnen komen.
Het is geen reactie op een dreiging (3I/ATLAS komt gelukkig niet in de buurt van de Aarde), maar gewoon een kans om te oefenen met een echt object. Een soort brandoefening voor het geval er ooit iets echt gevaarlijks onze kant op komt.

Dat veel mensen hier meer achter zoeken, dat ze denken “waarom oefenen ze nu ineens?” of “wat vertellen ze ons niet?”, maakt het verhaal alleen maar menselijker. Dat is namelijk niet eens zo gek. We hebben immers geleerd om soms sceptisch te zijn. Herinner je je nog dat iedereen die zei dat de overheid massaal telefoongesprekken afluisterde werd afgedaan als complotdenker? Tot Edward Snowden in 2013 documenten lekte die aantoonden dat het echt gebeurde. Of die keer dat mensen jarenlang beweerden dat de farmaceutische industrie opzettelijk verslavende pijnstillers op de markt bracht, wat breed werd weggewuifd, tot de opioïden crisis en rechtszaken bewezen dat bedrijven als Purdue Pharma precies dat hadden gedaan.

Dus ja, we zijn soms bang voor het onbekende. We zoeken patronen, soms waar die er niet zijn. Maar af en toe blijken die patronen er wel te zijn, en dat maakt ons voorzichtig. Dat maakt dat we vragen durven stellen bij officiële verklaringen.
In dit geval is de planetaire verdedigingsoefening waarschijnlijk precies wat ze zeggen dat het is: een routineoefening met een interessant object. Maar dat mensen doorvragen? Dat hoort bij een gezonde nieuwsgierigheid. We willen weten wat eraan komt, en liever te voorzichtig dan te naïef. En wie weet blijken ze over een paar decennia alsnog gelijk te krijgen.

Wat het ons leert
3I/ATLAS roept niet alleen bij leken vragen op, juist voor wetenschappers is dit een dankbaar studieobject. NASA’s Benjamin Kareta merkte op dat interstellar objecten zo helder als 3I/ATLAS zeldzaam zijn, en dat dit object wel eens degene zou kunnen zijn waar we de komende jaren het meeste over leren. En misschien is dat wel het mooiste aan dit hele verhaal. Het gaat er niet om of het een komeet is of een ruimteschip. Het gaat erom dat we hier iets hebben dat we niet helemaal snappen. Iets dat even langs kwam gefietst uit de onvoorstelbare leegte tussen de sterren, en we mochten even goeiedag zeggen.

Halverwege december zal 3I/ATLAS op zo’n 270 miljoen kilometer van de Aarde passeren, en daarna verdwijnt het weer de interstellaire ruimte in, om nooit meer terug te keren.
En wij? Wij blijven hier achter met onze foto’s, onze data, onze theorieën, en dat heerlijke gevoel van “we weten het niet helemaal zeker.”

Tot ziens, vreemde bezoeker
3I/ATLAS is nu alweer verder gegaan. In december zal het door de sterrenbeelden Maagd en Leeuw bewegen, en steeds zwakker worden terwijl het verder van de zon komt.
Over een paar jaar zullen we er misschien nog eens een wetenschappelijk artikel over lezen. “Mysterie opgelost: 3I/ATLAS blijkt gewoon komeet”.
En dat is prima. Maar voor nu hebben we iets om ons over te verbazen. Iets om ons naar de lucht te laten kijken en te beseffen hoe ontzettend veel we niet weten over wat er daar allemaal rondvliegt. Iets om ons eraan te herinneren dat het heelal groter, vreemder en mysterieuzer is dan we ooit kunnen bedenken.

En misschien herinnert het ons eraan dat het juist leuk is om je dit soort dingen af te vragen. Om te speculeren. Om te dromen over wat er mogelijk is, ook al is het waarschijnlijk gewoon een ijsbal. Want soms is “waarschijnlijk” het mooiste woord dat we hebben.
3I/ATLAS, waar je ook naartoe gaat: bedankt voor het korte bezoek. Het was intrigerend.